از صندوق خانوادگی تا اقتصاد پلتفرمی
مجتبی شاطرآقاییزاده | موسس صندوق خانوادگی «اوارد»
در اقتصاد ایران، مدلهایی مانند صندوقهای خانوادگی سالهاست راهی برای همیاری مالی میان افراد بودهاند؛ اعضا مبالغ مشخصی پرداخت میکنند و منابع جمعشده در اختیار اعضای صندوق قرار میگیرد. حتی در سالهای گذشته، مدلهای بانکی نیز تلاش کردهاند سازوکار «اندوخته خانوادگی» را با حمایت بانکی ترکیب کنند.
اما اقتصاد امروز در حال حرکت از مدلهای صرفاً مالی به سمت مدلهای پلتفرمی و جامعهمحور است. گزارشهای جدید حوزه فینتک ایران نیز نشان میدهد پلتفرمهای مالی، تأمین مالی جمعی و خدمات دیجیتال به بخش مهمی از اقتصاد نوین کشور تبدیل شدهاند.
در چنین فضایی، «اوارد» تلاش میکند مدل متفاوتی را تجربه کند؛ مدلی که در آن عضو ابتدا مصرفکننده خدمات است و سپس به بخشی از یک جامعه اقتصادی تبدیل میشود.
در اوارد، پرداخت اولیه عضو در مقابل دریافت خدمات و اعتبار متناظر قرار میگیرد؛ از باشگاه مشتریان و آموزش، در کنار خدمات اوارد کافه به عنوان حلقهی «اعتماد و ارتباط» گرفته تا اوارد کارت و اوارد کست به عنوان رکن «مکانیزیم و ابزار» در کنار «توسعه و شبکه»؛ بنابراین مدل طراحیشده تلاش میکند رابطه عضو با مجموعه را از یک «پرداخت و انتظار برای دریافت پول» به یک رابطه مستمر خدماتی تبدیل کند.
تفاوت مهم دیگر در بخش جامعهسازی است. اوارد برای معرفی افراد، به جای طراحی یک شبکه چندلایه، بر یک ارتباط مستقیم و محدود تأکید دارد و پس از آن، توسعه جامعه میتواند از مسیر فعالیت خود اعضا، تبلیغات و ظرفیتهای اکوسیستم ادامه پیدا کند.
از سوی دیگر، هرچه جامعه بزرگتر شود، خود جامعه به یک دارایی اقتصادی تبدیل میشود؛ اعضا میتوانند کالا، خدمات و هنر خود را به یکدیگر عرضه کنند و اکوسیستم نیز از ظرفیت تبلیغاتی این جامعه در بسترهایی مانند وبسایت، اوارد کست و فضای فیزیکی اوارد کافه استفاده کند.
این همان نقطهای است که مدل اوارد را از یک صندوق خانوادگی سنتی جدا میکند: صندوق خانوادگی عمدتاً حول گردش پول میان اعضا شکل میگیرد؛ اما اوارد تلاش میکند گردش پول را در کنار گردش خدمات، مخاطب، محتوا و فرصتهای تجاری قرار دهد. به واقع در اوارد «نقدینگی» تنها سوخت است، اما موتورِ حرکت، تعامل میان اعضا و خدمات ارزشآفرینِ بر بسترهای این اکوسیستم اقتصادی است.
هرچند موفقیت چنین مدلی در نهایت به یک عامل تعیینکننده وابسته است: شفافیت، انطباق کامل با مقررات و اثبات عملی پایداری جریانهای مالی. بی شک قرارگیری این سه عنصر در کنار زیرساخت فناوری و خدمات واقعی باعث میشود اوارد بتواند نمونهای قابل مطالعه از پیوند میان اقتصاد اجتماعی، اقتصاد پلتفرمی و خدمات مالی در ایران باشد.
در پایان باید به این مهم اشاره کرد که پرسش اصلی درباره اوارد این نیست که «یک صندوق جدید است یا نه؟»؛ پرسش مهمتر این است: «آیا میتوان صندوق خانوادگی را از یک سازوکار صرفاً مالی، به یک اکوسیستم اقتصادی تبدیل کرد؟»؛ اوارد مدعی است پاسخ این سؤال را در 4 رکن «پیوند جامعه، خدمات، فناوری و گردش منابع» دنبال میکند.
