چالش تورم و معیشت در خراسان رضوی؛
ضرورت بازتعریف سیاستهای اقتصادی منطقهای
مهناز اصغری
با نزدیکشدن به آبانماه ۱۴۰۴، اقتصاد خراسان رضوی بیش از هر زمان دیگری با دو مسئله همزمان روبهرو است: فشار مستمر تورم بر سبد معیشت خانوار و نیاز به فعالسازی ظرفیتهای اقتصادی منطقهای. در استانی که همزمان قطب زیارت، تجارت مرزی و تولید کشاورزی محسوب میشود، سیاستگذاری اقتصادی بدون توجه به ویژگیهای بومی، نهتنها کارآمد نخواهد بود بلکه میتواند شکاف میان درآمد و هزینه خانوارها را عمیقتر کند.
خراسان رضوی از معدود استانهایی است که اقتصاد آن بر چند محور مهم استوار شده است؛ گردشگری زیارتی، تجارت با کشورهای همسایه بهویژه در شرق، کشاورزی و صنایع غذایی. با این حال در ماههای اخیر، فعالان اقتصادی استان از افزایش هزینههای تولید، بیثباتی در قیمت نهادهها و کاهش قدرت خرید مردم بهعنوان مهمترین چالشهای پیشروی بازار یاد میکنند.
تورم، که همچنان مهمترین متغیر اثرگذار بر اقتصاد خانوار به شمار میرود، در استانهایی مانند خراسان رضوی آثار ملموستری بر جای میگذارد. زیرا بخش قابل توجهی از اشتغال در این استان به کسبوکارهای خدماتی خرد، اصناف و واحدهای کوچک تولیدی وابسته است؛ بخشهایی که در برابر نوسانات اقتصادی آسیبپذیری بیشتری دارند. افزایش هزینه اجاره واحدهای صنفی، رشد قیمت مواد اولیه و کاهش تقاضای مصرفکننده، بسیاری از فعالان بازار را در موقعیت دشواری قرار داده است.
از سوی دیگر، ظرفیتهای اقتصادی استان همچنان قابل توجه است. موقعیت مرزی خراسان رضوی و دسترسی به بازار کشورهای آسیای میانه و افغانستان، فرصتی مهم برای توسعه صادرات غیرنفتی محسوب میشود. اما کارشناسان معتقدند که تحقق این ظرفیت نیازمند زیرساختهای لجستیکی کارآمد، تسهیل مقررات تجاری و ثبات در سیاستهای ارزی است. در غیر این صورت، مزیت جغرافیایی استان نمیتواند به مزیت اقتصادی پایدار تبدیل شود.
در بخش کشاورزی نیز وضعیت مشابهی دیده میشود. خراسان رضوی از تولیدکنندگان مهم محصولات زراعی و باغی در کشور است، اما خشکسالیهای پیدرپی و افزایش هزینه نهادهها، حاشیه سود کشاورزان را کاهش داده است. در چنین شرایطی، حرکت به سمت الگوهای نوین آبیاری، توسعه صنایع تبدیلی و تقویت زنجیره ارزش محصولات کشاورزی میتواند بخشی از فشار اقتصادی بر تولیدکنندگان را کاهش دهد.
همزمان، نقش گردشگری زیارتی در اقتصاد استان همچنان تعیینکننده است. ورود میلیونها زائر به مشهد هر ساله فرصت بزرگی برای رونق بازار خدمات، حملونقل و اقامت فراهم میکند. با این حال، کارشناسان اقتصادی تأکید میکنند که توسعه پایدار این بخش نیازمند برنامهریزی بلندمدت، حمایت از سرمایهگذاری در زیرساختهای گردشگری و افزایش کیفیت خدمات است تا این ظرفیت به شکل مؤثرتری در اقتصاد استان نقشآفرینی کند.
اقتصاد خراسان رضوی در آبان ۱۴۰۴ در نقطهای حساس قرار گرفته است؛ از یکسو فشار تورمی و کاهش قدرت خرید، معیشت خانوارها و فعالیت بنگاههای کوچک را تحت تأثیر قرار داده و از سوی دیگر ظرفیتهای قابل توجهی در حوزه تجارت مرزی، کشاورزی و گردشگری وجود دارد. آنچه میتواند مسیر اقتصاد استان را در ماههای پیشرو تعیین کند، نه صرفاً سیاستهای کلان ملی، بلکه توانایی مدیران منطقهای در استفاده هوشمندانه از ظرفیتهای بومی و ایجاد ثبات در فضای کسبوکار است. بدون چنین رویکردی، فرصتهای اقتصادی استان ممکن است همچنان در سایه چالشهای ساختاری باقی بماند.
