آخرین ابزار اروپا برای مجاب کردن ایران به ماندن در برجام
اینستکس راهکاری بدون تضمین
علی روغنگران
چند روز قبل از برگزاری نشست کمیسیون مشترک برجام در ششم دسامبر (15 آذر)، شش کشور اروپایی، در یک بیانیه رسمی اعلام کردند که با هدف حفظ توافق هستهای به سازوکار «ابزار حمایت از مبادلات تجاری» (اینستکس) خواهند پیوست. کشورهای بلژیک، دانمارک، فنلاند، هلند، نروژ و سوئد با اعلام این خبر گفتند که اهمیت زیادی برای حفظ و اجرای کامل برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) توسط همه طرفها قائل هستند. در ادامه بیانیه این شش کشور آمده است: «در پرتو ادامه حمایت کشورهای اروپایی از توافق هستهای و تلاشهای جاری برای اجرای بخش اقتصادی آن و تسهیل تجارت قانونی بین اتحادیه اروپا و ایران، ما اکنون در فرآیند سهامدار شدن در اینستکس هستیم که تابع تکمیل رویههای ملی است.»
در مقابل، کشورهای اروپایی از ایران خواستهاند که «بدون تاخیر به اجرای کامل مفاد و بندهای توافق هستهای» بازگردد.
اینستکس در ژانویه 2019 با هدف تامین منافع اقتصادی ایران، که پس از خروج یکجانبه آمریکا از برجام به شدت آسیب دیده بود، توسط فرانسه، بریتانیا و آلمان راه اندازی شد و قرار بود در ابتدا شامل فروش نفت ایران بشود، اما به خاطر فشار و تهدیدات آمریکا شامل فروش نفت نشد و حتی اقلام غیرتحریمی هم در چارچوب این سازوکار به طور گسترده دادوستد نشدند. در ماههای اخیر اروپاییها، به ندرت درباره اینستکس اظهارنظر کردند. آنها بیشتر به دنبال متقاعد کردن ایران و آمریکا به از سرگیری مذاکرات مستقیم بودند. اما زمانی که معلوم شد که شروع دوباره مذاکرات میان تهران و واشنگتن امکان پذیر نیست، به تدریج ایده احیای اینستکس به عنوان راهکاری برای مجاب کردن ایران به ماندن در برجام مجددا برجسته شد. خصوصا که ایران از ماه سپتامبر تاکنون، دو گام کاهش تعهدات هستهای برداشته است.
گام چهارم هستهای که تقریبا یک ماه پیش برداشته شد، حساسیت مناسبات برجامی ایران و اروپا را بیشتر کرد. بعد از این گام، اروپاییها رسما و علنا ایران را به فعالسازی مکانیسم حل اختلاف مندرج در برجام تهدید کردند. امری که متضمن تهدید تلویحی به بازگرداندن تحریمهای سازمان ملل علیه ایران است. با این حال، ایران ضمن تاکید بر ادامه روند کاهش تعهدات، همچنان اروپا را به عدم اجرای تعهدات برجامی مرتبط با مسائل اقتصادی متهم میکند. ظاهرا اروپاییها برای نجات توافق بار دیگر به تکاپو افتاده و از طریق احیا و گسترش اینستکس، میخواهند ایران را به عدم برداشتن گام پنجم کاهش تعهدات ترغیب کنند. در این رابطه دو سناریو قابل تصور است:
نخست: واضح است که عضویت شش کشور اروپایی در اینستکس، با ترغیب سه کشور فرانسه، آلمان و بریتانیا صورت گرفته است. چرا که این سه کشور هم موسس اینستکس هستند و هم سیاست حفظ برجام را دنبال میکنند. اما این سه کشور تا حالا به دلیل فشارهای آمریکا نتوانستهاند کاری برای ایران انجام دهند. از این رو، این احتمال وجود دارد که سه کشور یادشده دنبال جلب حمایت سایر کشورهای اروپایی هستند تا بتوانند موضع متحد و یکپارچهای علیه آمریکا در زمینه تامین منافع اقتصادی ایران بگیرند. زیرا، به سختی میتوان تصور کرد که آمریکا با همه یا اکثریت کشورهای مهم اروپایی وارد تقابل شود. البته چنین سناریویی به این معنا نیست که اروپاییها قصد دارند تمام خسارتهای تحریمهای اقتصادی آمریکا علیه ایران را جبران کنند. بلکه ممکن است اروپاییها بخشی از مطالبات اقتصادی ایران را برآورده کنند و در این کار به طور متحد در مقابل فشار آمریکا مقاومت کنند.
اما سناریوی دوم این است که اروپاییها میخواهند سیاست یک سال گذشته خود را ادامه دهند. به عبارت دیگر، اروپاییها قصد ندارند اقدامی جدی برای تامین منافع اقتصادی ایران انجام دهند و فقط میخواهند وقتکشی کنند. این سناریو ضعیف است. چرا که به دلیل تعلل اروپا در برآورده کردن مطالبات ایران در یک سال گذشته، بعید است که مقامات ایران فریب مانور جدید اروپاییها را بخورند. احتمالا در جلسه بعدی کمیسیون مشترک برجام، مقامات ایران از همتایان اروپایی نتایج ملموسی را درخواست خواهند کرد.
هم اکنون پرسش اصلی این است که این بار چه تضمینی وجود دارد که اینستکس موفق شود. واقعیت این است که فعلا هیچ تضمینی دیده نمیشود. اما موفقیت این سازوکار به دو مسئله عمده بستگی دارد. نخست اینکه باید دید آیا آمریکاییها با اینستکس موافقت میکنند یا خیر. فعلا آمریکاییها مخالفت میکنند. ریچارد گرنل، سفیر آمریکا در آلمان، با پیوستن شش کشور اروپایی به اینستکس مخالفت کرده است. مسئله دوم هم که به نوعی با مسئله اول ارتباط دارد، فروش نفت ایران است. آیا مشارکت کشورهای اروپایی در اینستکس به معنای تضمین فروش نفت ایران و بازگشت درآمدهای آن است؟ ایران بارها گفته است که دومطالبه عمده دارد: فروش نفت وبازگشت درآمدهای آن به داخل کشور. اروپاییها هنوز اظهارنظری در این زمینه نکردهاند. باید منتظر ماند و دید که آیا اروپاییها این بار اینستکس را به طور جدی عملیاتی میکنند یا اینکه مانند گذشته صرفا وعده میدهند.
I like the helpful information you supply in your articles. I will bookmark your blog and check once more right here regularly. I’m slightly certain I will learn a lot of new stuff right here! Best of luck for the next!
Currently it seems like Drupal is the top blogging platform available right now. (from what I’ve read) Is that what you are using on your blog?
Thanks in favor of sharing such a fastidious idea, piece of writing is fastidious, thats why i have read it completely
Wow that was odd. I just wrote an extremely long comment but after I clicked submit my comment didn’t appear. Grrrr… well I’m not writing all that over again. Anyways, just wanted to say wonderful blog!
It’s enormous that you are getting thoughts from this piece of writing as well as from our argument made at this place.
I used to be able to find good info from your content.
Thanks for your marvelous posting! I certainly enjoyed reading it, you can be a great author. I will be sure to bookmark your blog and will come back from now on. I want to encourage you continue your great work, have a nice morning!
Please let me know if you’re looking for a article writer for your weblog. You have some really good posts and I feel I would be a good asset. If you ever want to take some of the load off, I’d absolutely love to write some content for your blog in exchange for a link back to mine. Please shoot me an email if interested. Cheers!
Keep on writing, great job!
In fact no matter if someone doesn’t be aware of afterward its up to other visitors that they will assist, so here it happens.
At this time it looks like BlogEngine is the top blogging platform out there right now. (from what I’ve read) Is that what you’re using on your blog?
Hi, its nice paragraph about media print, we all be familiar with media is a enormous source of facts.
It’s appropriate time to make some plans for the long run and it’s time to be happy. I have learn this submit and if I may just I wish to suggest you some attention-grabbing issues or advice. Perhaps you could write next articles regarding this article. I want to learn more things about it!
Thank you for the auspicious writeup. It in fact was a amusement account it. Look advanced to more added agreeable from you! By the way, how could we communicate?
Hey there, You’ve performed a great job. I’ll definitely digg it and in my view suggest to my friends. I’m confident they will be benefited from this website.
Hi there, You’ve performed a great job. I’ll certainly digg it and in my opinion recommend to my friends. I’m confident they’ll be benefited from this web site.
This is the right site for everyone who wants to find out about this topic. You understand so much its almost tough to argue with you (not that I really will need to…HaHa). You definitely put a brand new spin on a subject which has been written about for years. Wonderful stuff, just great!
Thanks for sharing your thoughts. I really appreciate your efforts and I will be waiting for your further post thank you once again.
Pretty great post. I just stumbled upon your blog and wished to say that I’ve truly loved browsing your blog posts. After all I will be subscribing in your feed and I hope you write once more soon!
Excellent blog here! Also your website loads up very fast! What host are you using? Can I get your affiliate link to your host? I wish my web site loaded up as fast as yours lol
Hey there, You’ve done a fantastic job. I will definitely digg it and individually suggest to my friends. I am confident they will be benefited from this web site.
Thanks very nice blog!
I really like your blog.. very nice colors & theme. Did you make this website yourself or did you hire someone to do it for you? Plz answer back as I’m looking to construct my own blog and would like to know where u got this from. appreciate it
Right now it looks like Expression Engine is the top blogging platform out there right now. (from what I’ve read) Is that what you are using on your blog?