سرنوشت پیچیده توافق هسته‌ای 

777 روز بعد از مرگ برجام!

علی روغنگران

در پی صدور قطعنامه شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی در خصوص ایران که با پیشنهاد تروئیکای اروپایی و تحت فشار آمریکا روز جمعه 30 خرداد ماه به تصویب رسید و طی آن از ایران خواسته شد که به طور کامل با آژانس همکاری کرده و درخواست‌های آژانس را بدون تاخیر بیشتر اجابت کند، از جمله این که فورا به محل‌های مشخص شده از جانب آژانس دسترسی ایجاد کند، این سوال مطرح شد که اگر ایران به آژانس اجازه بازرسی از دو سایت مورد اختلاف را ندهد، آیا پرونده هسته ای خود را از شورای حکام به شورای امنیت خواهد کشاند؟ پیرو این نکته برخی از کارشناسان و ناظران بر این باورند که اساسا حیات برجام با اقدام دونالد ترامپ در خروج از توافق هسته ای در 18 اردیبهشت ماه سال 97 به پایان رسید. چرا که در واقع نقطه ثقل و تضمین کننده اجرای برجام را باید ایالات متحده تصور کرد. در این راستا دیگر اعضای 1+5 با چراغ سبز و حمایت واشنگتن پا در مسیر مذاکزات و حصول توافق هسته ای با تهران گذاشتند. لذا اکنون 777 روز است که مرگ برجام با خروج آمریکا از آن رقم خورده است. کما این که افتراق سیاسی رو به فزونی اعضای باقی مانده در برجام و تعهدات بر زمین مانده توافق هسته ای در این 777 روز گواه این مدعا است. با این وجود ایران و دیگر اعضای برجامی پس 18 اردیبهشت ماه سال 97 به خود این جرات را دادند که آیا می شود بدون ایالات متحده توافقی را، آن هم در سطح برجام مدیریت کرد یا خیر؟ برای پاسخ این سوال مذاکراتی این بار در قالب 1+4 با ایران به امید تداوم حیات برجام صورت گرفت. اما نتیجه کار در میدان عمل تنها تعلل اروپایی ها در انجام تعهدات، اتخاذ مواضع دیپلماتیک حمایتی صرف اتحادیه اروپا و انتظارات خارج از تعهد از ایران بود. به گونه ای که تعلل و وقت کشی اروپایی ها از S.P.V تا اینستکس در ادامه به جایی رسید که برای کارِ نکرده تهران را ملزم به انجام مذکرات جدید پیرامون فعالیت های هسته ای و نفوذ منطقه ای کردند. در این شرایط بود که تهران پس از یک سال صبر استراتژیک و در اولین سالگرد خروج آمریکا از برجام یعنی 18 اردیبهشت ماه 98 برنامه کاهش تعهدات برجامی را رونمایی و عملیاتی کرد؛ برنامه ای که در پنچ گام با بازه زمانی دو ماهه به امید ایجاد تحریک در اروپایی ها به منظور عمل به تعهداتشان پیگیری شد. در این رابطه تهران گام اول را با توقف فروش ذخایر اورانیوم غنی‌شده و ذخایر آب سنگین آغار کرد و در دومین گام به سراغ عبور از غنی‌سازی 3.67 رفت. در ادامه، لغو محدودیت‌های تحقیق و توسعه برای گام سوم کاهش تعهدات برجامی را برگزید؛ گازدهی در فردو را در چهارمین گام پی گرفت و در گام پنجم و نهایی، توقف تمام محدودیت‌های عملیاتی ایران در برجام شامل ظرفیت غنی‌سازی، درصد غنی‌سازی، میزان مواد غنی‌شده، و تحقیق و توسعه را در دستور کار قرار داد. اینجا بود که برخی دیگر از کارشناسانی که بر خلاف دسته اول معتقد به حیات برجام بودند، انجام و پیگیری هر گام از برنامه کاهش تعهدات هسته ای را عملا یک گام در مسیر مرگ برجام قلمداد می کردند. سرانجام پنجمین و آخرین گام از برنامه کاهش تعهدات برجامی 15 دی ماه 98 و تنها 48 ساعت بعد از اقدام ایالات متحده در ترور سردار سلیمانی برداشته شد. گامی که 9 روز بعد یعنی در 24 دی ماه تروئیکای اروپایی حاضر در برجام را وادار به فعال کردن مکانیسم حل اختلافات برجامی کرد که در نهایت می تواند کار را به فعال کردن مکانیسم ماشه بکشاند. بعد از آن برهه بود که اوج اختلافات تهران و اعضای اروپایی برجام شکل گرفت. با عملیاتی شدن برنامه کاهش تعهدات برجامی و اقدام اروپا در جهت فعال کردن سازو کار حل اختلافات برجامی، روز به روز دامنه اختلافات در حال گسترش بود تا جایی که روز جمعه قطعنامه مد نظر سه کشور آلمان، فرانسه و انگلستان در شورای حکام آژانس، علیه ایران تصویب شد. به نظر می رسد مسیری که ایران و اروپا در این 777 روز پیموده اند نشان از این دارد که دیگر کمتر کسی یافت می شود که ادعای زنده بودن برجام و حتی حیات نباتی آن را داشته باشد. حال سوال مهم اینجاست که آیا ایران در بستر این شرایط تکلیف خود را با توافق هسته ای یکسره خواهد کرد؟ آیا تهران توجیهی برای بودن در برجام دارد؟ اگر چه به باور بسیاری برجام مسیری دیپلماتیک، حقوقی، سیاسی و امنیتی بی بازگشتی را در پیش روی ایران قرار داده که عملا ذیل تعهدات خود و به خصوص قطعنامه 2231 توان خروج رسمی از آن را ندارد. اما اقدام روز جمعه شورای حکام، ممکن است یک سناریوی دقیق برای پیگیری این مهم باشد که تهران در مسیری قرار گیرد که در نهایت با دست خود کار برجام را یکسره کند. اگر به سخنان و در واقع اولتیماتوم 17 اردیبهشت ماه حسن روحانی، رئیس جمهور ایران، در نشست هیات دولت باز گردیم به نظر می رسد می توان سرنخی از این سناریو پیداکرد. رئیس جمهوری در نشست مذکور از نامه هشدا‌رآمیز ایران به سران 1+4 در صورت بازگشت تحریم‌های تسلیحاتی ایران در پاییز امسال خبر داد. روحانی در این زمینه صراحتا عنوان کرد که لغو تحریم تسلیحاتی، جزء لاینفک برجام است. اگر تحریم تسلیحاتی روزی بخواهد تحت هر عنوان، با هر بیان و با هر مکانیسمی برگردد، پاسخ ما همانی است که من در نامه‌ای به سران 1+4 در پاراگراف آخر نوشتم. لذا سران خوب می‌دانند که جواب ما آن روز چه خواهد بود و آنها می‌دانند چنین خطایی چه عواقب وخیمی برای آنها دارد. پس اروپایی ها، ذیل نامه ارسال روحانی از اردیبهشت ماهِ سال جاری با علم به این که در صورت پیگیری هر اقدامی، چه در خصوص تحریم تسلیحاتی و چه در سایر حوزه ها مانند پرونده فعالیت های هسته ای، پاسخ و واکنش تهران چه خواهد بود، به نظر می رسد سناریویی را طراحی کرده اند که شاید ایران در مسیر خروج از برجام و تقبل تمام تبعاتش قرار گیرد، بدون آن که اروپا مقصر این وضعیت قلمداد شود. البته می توان این گمانه را هم مطرح کرد که آلمان، فرانسه و انگلستان با این برگ برنده (اشراف به واکنش تهران) در حال طراحی سناریویی برای مدیریت شرایط تنش تهران – واشنگتن هستند که در حال اوج گیری است. اتفاقا در این راستا تروئیکای اروپایی در نشست فصلی مجازی 4 روزه اعضای شورای حکام آژانس بین المللی انرژی اتمی، هم از ارائه قطعنامه توبیخی خود رونمایی کردند که در نهایت روز جمعه با نسبت 25 رای موافق به 2 رای مخالف و 7 رای ممتنع به تصویب رسید و هم از تلاش برای تهیه پیش نویس قطعنامه ای باز خبر دادند که طی آن تمدید محدود تحریم‌های تسلیحاتی ایران از طریق اعمال بازرسی بیشتر، دادن اختیار به نهادهای بین‌المللی برای توقیف محموله‌های تسلیحاتی به مقصد و یا از مقصد ایران و کنترل شدیدتر بر ارسال تسلیحات از سوی ایران برای گروه‌های همسو با جمهوری اسلامی در خاورمیانه مورد توجه قرار گرفته است. در این راستا به نظر می رسد که واکنش ادعایی حسن روحانی در نامه ارسالی به سران 1+4 از آن درجه نگرانی برای اروپایی ها برخوردار نبوده است که دست به این دو اقدام (تصویب قطعنامه در شورای حکام آژانس و تلاش برای برای ارائه قطعنامه به منظور تمدید محدود تحریم های تسلیحاتی) زده است. به هر حال باید پذیرفت که لندن، پاریس و برلین به دلیل حفظ وجهه استقلال سیاسی و دیپلماتیک خود در برابر آمریکای ترامپ و از همه مهمتر تبعات امنیتی ناشی پایان احتمالی حیات  برجام، خواهان حفظ توافق هسته ای باشند. این سه کشور در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی و شورای حکام سعی کردند در قطعنامه خود ضمن انتقاد به عملکرد تهران در پرونده هسته‌ای و ملزم کردن جمهوری اسلامی ایران به انجام تعهدات برجامی و پیگیری همکاری های لازم با آژانس در بازرسی های اماکن مد نظر، از آن سو امتیازات جدی هم به ایالات متحده آمریکا ندهد تا یک مسیر میانه ای را برگزینند. کما این که وزرای امور خارجه تروئیکای اروپا در بیانیه‌ای مشترک که روز شنبه در پایگاه اینترنتی وزارت امور خارجه انگلیس منتشر شد، پیرامون موضع خود در برابر برنامه هسته‌ای ایران و پایان یافتن تاریخ تحریم تسلیحاتی ایران از مخالفت با تلاش آمریکا برای تمدید تحریم‌های سازمان‌ملل علیه ایران خبر دادند. لذا پیرو این موضع گیری آلمان، فرانسه و انگلستان در برابر ایالات متحده به نظر می رسد که علاوه بر تصویب قطعنامه در شورای حکام آژانس، تلاش اروپا برای تهیه پیش نویس قطعنامه ای به منظور محدود کردن تحریم تسلیحاتی ایران نیز پیگیری سیاست میانه ای برای مدیریت تنش تهران – واشنگتن باشد. به عبارت دیگر اروپایی ها در مجموع به این ارزیابی رسیده اند که چون قطعنامه های شورای حکام آژانس از منظر حقوقی جنبه الزام آور جدی برای تهران ندارد. مضافا آن که لحن قطعنامه هم چندان تند نیست که بخواهد پرونده را به شورای امنیت سازمان ملل بکشاند تا واکنش تندی را از سوی تهران به دنبال داشته باشد و همچنین در سایه اشراف بر این نکته که تهدیدها و تبعات منفی ناشی از لغو تحریم‌های تسلیحاتی ایران به واسطه نامه روحانی چندان قاطع نخواهد بود، دست به اتخاذ این سیاست میانه زده اند. مضافا این که آلمان، فرانسه و انگلستان این باور را دارند که حتی در صورت لغو تحریم تسلیحاتی ایران، چالش ها و مشکلات اقتصادی شدید داخلی و نیز تحریم هایی چون تحریم های بانکی و پولی اجازه نمی دهد که ایران به خرید گسترده و متنوع تسلیحاتی اقدام کند. از این رو تروئیکای اروپایی برآنند که به منظور تعدیل برنامه های مخرب کاخ سفید و به تبع آن احتمال نشان دادن واکنشی انتحاری و قهرآمیر توسط ایران که برجام را نابود خواهد کرد و همچنین برای جلب نظر واشنگتن، حجم بالقوه معاملات تسلیحاتی با ایران را محدود کنند.

image_print
140 پاسخ
  1. mm88 app
    mm88 app گفته:

    mm88 là sân chơi cá cược đẳng cấp hàng đầu Châu Á. Sở hữu kho game trực tuyến đa dạng từ: xổ số, casino, thể thao,… Tải App để tham gia trải nghiệm mượt …

    پاسخ
  2. best online casino canada
    best online casino canada گفته:

    Good post. I study something more difficult on different blogs everyday. It’s going to always be stimulating to learn content material from other writers and observe a little bit one thing from their store. I’d prefer to use some with the content material on my blog whether you don’t mind. Natually I’ll give you a link in your web blog. Thanks for sharing.

    پاسخ
  3. PG66
    PG66 گفته:

    I cannot thank you more than enough for the blogposts on your website. I know you set a lot of time and energy into these and truly hope you know how deeply I appreciate it. I hope I’ll do a similar thing person sooner or later.

    پاسخ
  4. kèo nhà cái
    kèo nhà cái گفته:

    I think this is among the so much vital info for me. And i’m happy reading your article. But wanna remark on few common issues, The site style is wonderful, the articles is really excellent : D. Just right job, cheers

    پاسخ
  5. TraceLoans
    TraceLoans گفته:

    We absolutely love your blog and find the majority of your post’s to be exactly what I’m looking for. Do you offer guest writers to write content to suit your needs? I wouldn’t mind composing a post or elaborating on a number of the subjects you write about here. Again, awesome weblog!

    پاسخ
  6. casino 1$
    casino 1$ گفته:

    Thank you pertaining to sharing the following great subject matter on your website. I ran into it on google. I am going to check to come back after you publish additional aricles.

    پاسخ
  7. go to the 5StarsStocks site
    go to the 5StarsStocks site گفته:

    Simply want to say your article is as amazing. The clarity in your post is just great and i can assume you’re an expert on this subject. Fine with your permission allow me to grab your feed to keep up to date with forthcoming post. Thanks a million and please keep up the gratifying work.

    پاسخ
  8. Hometogel
    Hometogel گفته:

    These kind of posts are always inspiring and I prefer to read quality content so I happy to find many good point here in the post. writing is simply wonderful! thank you for the post

    پاسخ
  9. top online casinos Canada
    top online casinos Canada گفته:

    However, it is virtually all done with tongues rooted solidly in cheeks, and everyone has absolutely nothing but absolutely love for his or her friendly neighborhood scapegoat. The truth is, he is not just a pushover. He is basically that special variety of person strong enough to take all of that good natured ribbing for exactly what it is.

    پاسخ
  10. cheap cam sex
    cheap cam sex گفته:

    I think I will become a great follower.Just want to say your post is striking. The clarity in your post is simply striking and i can take for granted you are an expert on this subject.

    پاسخ
  11. best online casinos
    best online casinos گفته:

    Simply want to say your article is as amazing. The clarity in your post is just great and i can assume you’re an expert on this subject. Fine with your permission allow me to grab your feed to keep up to date with forthcoming post. Thanks a million and please keep up the gratifying work.

    پاسخ
  12. Procurementnation
    Procurementnation گفته:

    Hello there, just became aware of your blog through Google, and found that it is truly informative. I am going to watch out for brussels. I will appreciate if you continue this in future. Lots of people will be benefited from your writing. Cheers!

    پاسخ
  13. essential crypto guides
    essential crypto guides گفته:

    I dont think I’ve read anything like this before. So good to find somebody with some original thoughts on this subject. cheers for starting this up. This blog is something that is needed on the web, someone with a little originality.

    پاسخ
  14. Hometogel
    Hometogel گفته:

    Simply want to say your article is as amazing. The clarity in your post is just great and i can assume you’re an expert on this subject. Fine with your permission allow me to grab your feed to keep up to date with forthcoming post. Thanks a million and please keep up the gratifying work.

    پاسخ
  15. discover the latest blockchain innovations
    discover the latest blockchain innovations گفته:

    I wanted to check up and let you know how, a great deal I cherished discovering your blog today. I might consider it an honor to work at my office and be able to utilize the tips provided on your blog and also be a part of visitors’ reviews like this. Should a position associated with guest writer become on offer at your end, make sure you let me know.

    پاسخ
  16. guides on token analysis
    guides on token analysis گفته:

    I have to say this post was certainly informative and contains useful content for enthusiastic visitors. I will definitely bookmark this website for future reference and further viewing. cheers a bunch for sharing this with us!

    پاسخ
  17. Meilleur Casino en Ligne
    Meilleur Casino en Ligne گفته:

    Vous recherchez un casino en ligne France à la fois fiable et divertissant ? Découvrez notre liste des meilleurs sites de casino où jouer ! Notre équipe évalue chaque plateforme selon des critères précis : la licence, la variété de jeux, la rapidité des paiements et l’expérience utilisateur. Après analyse, le meilleur casino en ligne reste Winamax, reconnu pour sa sécurité et sa régulation exemplaire. Notre classement de 2025 réunit les casinos en ligne les plus adaptés aux joueurs français, garantissant confiance, transparence et plaisir de jeu responsable.

    پاسخ
  18. Okwin TV
    Okwin TV گفته:

    This is my first time i visit here. I found so many helpful stuff in your website especially its discussion. From the tons of responses on your posts, I guess I am not the only one having all the enjoyment here! keep up the excellent work

    پاسخ
  19. Okwin TV
    Okwin TV گفته:

    Nice blog here! Also your web site loads up very fast! What host are you using? Can I get your affiliate link to your host? I wish my web site loaded up as fast as yours lol

    پاسخ
  20. fast payout casino
    fast payout casino گفته:

    That is really fascinating, You’re an excessively skilled blogger. I’ve joined your rss feed and look forward to in the hunt for extra of your magnificent post. Additionally, I’ve shared your website in my social networks!

    پاسخ
  21. global supply chain insights
    global supply chain insights گفته:

    Hi, possibly i’m being a little off topic here, but I was browsing your site and it looks stimulating. I’m writing a blog and trying to make it look neat, but everytime I touch it I mess something up. Did you design the blog yourself?

    پاسخ
  22. Bay789
    Bay789 گفته:

    I favored your idea there, I tell you blogs are so helpful sometimes like looking into people’s private life’s and work.At times this world has too much information to grasp. Every new comment wonderful in its own right.

    پاسخ
  23. 88XENG
    88XENG گفته:

    I dont think I’ve read anything like this before. So good to find somebody with some original thoughts on this subject. cheers for starting this up. This blog is something that is needed on the web, someone with a little originality.

    پاسخ
  24. Coyyn market insights
    Coyyn market insights گفته:

    I wanted to check up and let you know how, a great deal I cherished discovering your blog today. I might consider it an honor to work at my office and be able to utilize the tips provided on your blog and also be a part of visitors’ reviews like this. Should a position associated with guest writer become on offer at your end, make sure you let me know.

    پاسخ
  25. Click Here!
    Click Here! گفته:

    Thank you, I have just been searching for information about this topic for ages and yours is the greatest I’ve discovered till now. But, what about the conclusion? Are you sure about the source?

    پاسخ
  26. commercial towing
    commercial towing گفته:

    Can I just say what a relief to seek out someone who actually knows what theyre speaking about on the internet. You positively know find out how to bring a problem to mild and make it important. Extra individuals have to read this and perceive this side of the story. I cant believe youre not more in style because you positively have the gift.

    پاسخ
  27. nejlepší zahraniční casino
    nejlepší zahraniční casino گفته:

    Im impressed. I dont think Ive met anyone who knows as much about this subject as you do. Youre truly well informed and very intelligent. You wrote something that people could understand and made the subject intriguing for everyone. Really, great blog youve got here.

    پاسخ
  28. Leon Soda Seo Gandony
    Leon Soda Seo Gandony گفته:

    Καθώς τα χρόνια περνούν, η βιομηχανία του τζόγου συνεχώς εξελίσσεται, προσφέροντας ολοένα και περισσότερες επιλογές διασκέδασης. Τα καζίνο δεν αποτελούν απλώς χώρους παιχνιδιού, αλλά και εμπειρίες γεμάτες ένταση, όπου οι παίκτες αναζητούν τόσο τη διασκέδαση όσο και την πιθανότητα μεγάλων κερδών. Ειδικά στην Ελλάδα, όπου το πάθος για τα τυχερά παιχνίδια είναι βαθιά ριζωμένο, η δημοτικότητα του διαδικτυακού τζόγου αυξάνεται σταθερά.

    پاسخ
  29. lucia168
    lucia168 گفته:

    I do not even know how I ended up here, but I thought this post was good. I do not know who you are but certainly you are going to a famous blogger if you are not already 😉 Cheers!

    پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

تمایل دارید در گفتگوها شرکت کنید؟
در گفتگو ها شرکت کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *