چکهایی که آرامش را قسطبندی میکنند
مریم اصغری
تا قبل از این، آدمها وقتی پول نداشتند، خرید نمیکردند. حالا اما راه دیگری هم وجود دارد؛ خرید کن، چک بده و پولش را از حقوق ماههای بعد پرداخت کن. همین تغییر ساده، آرامآرام شکل تازهای از زندگی را ساخته است؛ زندگیای که در آن خیلیها نه با درآمد امروز، که با درآمد چند ماه آینده زندگی میکنند.
خرید قسطی البته چیز تازهای نیست. آنچه تغییر کرده، اندازه و گستره آن است. از لوازم خانگی و موبایل گرفته تا وسایل ضروری زندگی، قسطی خریدن برای بخشی از خانوادهها دیگر انتخابی برای خرید یک کالای بزرگ نیست؛ تبدیل شده به راهی برای گذراندن ماه.
چک صیادی هم در این میان فقط یک ابزار پرداخت نیست؛ تعهدی است که بخشی از درآمد آینده را از همین امروز به نام خود میکند.
مشکل از جایی شروع میشود که یک قسط، قسط بعدی را به دنبال خودش میآورد. خرید یخچال، بعد موبایل، بعد یک وسیله برای خانه و شاید چند هزینه ضروری دیگر. هرکدام به تنهایی قابل مدیریت به نظر میرسند، اما وقتی موعدها روی هم میافتند، حقوق دیگر به دست صاحبش نرسیده، خرج شده است.
اینجاست که مفهوم «قدرت خرید» هم تغییر میکند. دیگر سؤال فقط این نیست که چه چیزی را میتوانیم بخریم؛ سؤال این است که چند قسط را میتوانیم تحمل کنیم.
این تفاوت کوچکی نیست. وقتی خرید بر اساس مبلغ قسط انجام میشود، قیمت واقعی کالا آرامآرام به حاشیه میرود. عددی که جلوی چشم خریدار است، نه مبلغ کامل کالا، بلکه همان رقم ماهانهای است که فعلاً قابل تحمل به نظر میرسد. اما چند رقم کوچک، وقتی کنار هم قرار میگیرند، میتوانند بخش بزرگی از درآمد را ببلعند.
البته نمیتوان تمام ماجرا را به مصرفگرایی نسبت داد. خانوادهای که درآمدش با هزینههای زندگی فاصله گرفته، گاهی برای خرید یک وسیله ضروری هم ناچار به قسط میشود. وقتی قیمتها سریعتر از درآمد بالا میروند، خرید نقدی برای بسیاری از مردم از یک انتخاب به یک امتیاز تبدیل میشود.
اما قسط، مسئله را حل نمیکند؛ فقط زمان پرداخت آن را عقب میاندازد.
و این «عقب انداختن» گاهی هزینه روانی خودش را دارد. اضطراب نزدیک شدن موعد چک، حسابوکتاب دائمی تا روز حقوق، نگرانی از یک خرج پیشبینینشده و ترس از اینکه مبادا یک ماه درآمد کمتر شود، بخشی از هزینهای است که در هیچ فاکتوری نوشته نمیشود.
بدهکاری همیشه با رقمهای بزرگ آغاز نمیشود. گاهی از چند تعهد کوچک شروع میشود که هیچکدام به تنهایی ترسناک نیستند؛ اما مجموعشان آرامش خانه را کم میکند.
شاید به همین دلیل است که مسئله امروز فقط بازار فروش اقساطی نیست. مسئله، جامعهای است که بخشی از آن برای حفظ سطحی از زندگی، مجبور شده آیندهاش را به امروز بیاورد؛ آیندهای که هنوز نرسیده، اما خرجش شده است.
قسط اگر برای یک خرید ضروری باشد، میتواند یک راهحل باشد؛ اما وقتی قسط تبدیل به شیوه دائمی زندگی شود، دیگر فقط کالا نیست که خریداری میشود. آدم، بخشی از حقوق فردایش را هم پیشاپیش خرج میکند.
و شاید تصویر واقعی زندگی قسطی همین باشد: ما کالاها را امروز تحویل میگیریم، اما آرامشمان را ماهها بعد پس میدهیم.