فروپاشی اعتماد در اقتصاد دیجیتال
مریم اصغری
بیش از ۶۰ روز از محدودیت دسترسی به اینترنت بینالملل در ایران میگذرد؛ وضعیتی که نهتنها فعالیت اقتصادی را مختل کرده، بلکه یکی از مهمترین مؤلفههای نامرئی اقتصاد دیجیتال، یعنی «اعتماد» را با چالش جدی مواجه ساخته است. اعتماد، در اقتصاد دیجیتال، زیرساختی ناپیداست که بدون آن، هیچ تعامل پایداری شکل نمیگیرد.
اقتصاد دیجیتال، بیش از هر شکل دیگری از اقتصاد، به اعتماد وابسته است؛ اعتمادی که میان کاربران، کسبوکارها و حتی شرکای خارجی شکل میگیرد. این اعتماد، بر پایه ثبات، پیشبینیپذیری و دسترسی مداوم به زیرساختها بنا شده است. با قطع طولانیمدت اینترنت بینالملل، این مؤلفهها بهشدت تضعیف شدهاند.
نخستین نشانه این فروپاشی، در روابط میان کسبوکارها و مشتریان قابل مشاهده است. مشتریان، در شرایطی که دسترسی پایدار وجود ندارد، نسبت به خرید آنلاین بیاعتماد میشوند. تأخیر در پاسخگویی، اختلال در خدمات و ناتوانی در پشتیبانی، تجربه کاربری را مختل کرده و به کاهش اعتماد عمومی انجامیده است. در نتیجه، حتی کسبوکارهایی که همچنان فعال هستند، با کاهش شدید تقاضا مواجه شدهاند.
در سطحی فراتر، این بیاعتمادی به روابط بینالمللی نیز سرایت کرده است. فریلنسرها و شرکتهایی که با خارج از کشور همکاری داشتند، اکنون با این پرسش مواجهاند که آیا میتوانند بهعنوان شریک قابل اتکا باقی بمانند یا خیر. قطع ارتباط، تأخیر در تحویل پروژهها و ناپایداری دسترسی، باعث شده بسیاری از کارفرمایان خارجی، همکاری با نیروهای ایرانی را پرریسک تلقی کنند. این روند، بهتدریج به حذف ایران از بخشی از بازار کار جهانی منجر میشود.
از سوی دیگر، خود فعالان اقتصادی نیز نسبت به آینده بیاعتماد شدهاند. وقتی زیرساختی به این اهمیت، بهسادگی دچار اختلال میشود، برنامهریزی بلندمدت معنای خود را از دست میدهد. سرمایهگذاری، توسعه کسبوکار و حتی حفظ وضعیت موجود، همگی در سایه این نااطمینانی با تردید مواجه میشوند.
این وضعیت، پیامدی فراتر از اقتصاد دارد و به سرمایه اجتماعی نیز آسیب میزند. اعتماد، نهتنها در روابط اقتصادی، بلکه در کلیت روابط اجتماعی نقش کلیدی دارد. تضعیف آن، میتواند به کاهش مشارکت، افزایش احتیاط و شکلگیری نوعی انزوا در سطح فردی و جمعی منجر شود.
تجربه بیش از ۶۰ روز محدودیت اینترنت بینالملل نشان میدهد که آسیبهای این وضعیت، تنها به زیانهای مالی محدود نمیشود. فروپاشی تدریجی اعتماد، بهعنوان یکی از ارکان اصلی اقتصاد دیجیتال، میتواند پیامدهایی بلندمدت و عمیق به همراه داشته باشد. بازسازی این اعتماد، فرآیندی زمانبر و پیچیده است و نیازمند ثبات، شفافیت و تضمین دسترسی پایدار به زیرساختهای ارتباطی است. در غیر این صورت، حتی با بازگشت شرایط به حالت عادی، اثرات این بیاعتمادی همچنان در رفتار اقتصادی و اجتماعی باقی خواهد ماند.